SVETAČNIK 17. APRIL – ISTOČNI PETAK

17. april 2015. godine

PREPODOBNI JOSIF PESMOPISAC

Prepodobni Josif Pesmopisac je rođen u Siciliji, od roditelja blagočestivih i dobrodeteljnih, Plotina i Agatije. Po smrti roditelja pređe u Solun, gde se zamonaši. Kao monah bi uzor svima u postu, krajnjoj uzdržljivosti, neprestanom molenju, psalmopojanju, bdenju i trudu. Solunski episkop rukopoloži ga za jeromonaha. Znameniti Grigorije Dekapolit posetivši Solun zavoli Josifa dušom i srcem zbog njegovog retkog karaktera, te ga uze sobom u svoj manastir u Carigradu. Kad opet buknu plamen ikonoborske jeresi pod Lavom Jermeninom ovaj Josif bi upućen u Rim, da pozove papu i rimsku crkvu u borbu za pravu veru. No na putu uhvate ga pirati i dovezu na Krit, gde su ga jeretici držali 6 godina u tamnici. Josif se radovao što se udostojio stradati za Hrista, i neprestano je za to blagodario Bogu smatrajući železne verige na sebi kao ukrase od zlata. Šeste godine, na Božić, izjutra zli car Lav bi ubijen na jutrenji u crkvi. U taj sami čas javi se sv. Nikolaj Josifu u tamnici i reče mu: „ustani i sleduj meni!“ Josif se oseti kao dignut u vazduh; i na jedanput obre se pred Carigradom. Njegovom dolasku obraduju se svi pravoverni. Ispevao je kanone i stihire mnogim svetiteljima. Imao je dar prozorljivosti, zbog čega ga patrijarh Fotije postavi za duhovnika i ispovednika sveštenstvu preporučujući ga kao: „čoveka Božjeg, angela u telu, oca otaca“. U dubokoj starosti predade duh svoj Gospodu, kome je verno služio i delom i pesmom. Skonča mirno u oči Velikog Četvrtka 883 godine.

ISTOČNI PETAK, SVETLI PETAK

U petak Svetle sedmice proslavlja se Istočni petak (epitet istočni ne odnosi na stranu sveta, već na istočnik kao izvor). Ovaj dan je dan posvećen proslavljanju Presvete Bogorodice, koja je na taj dan u bogosluženju naziva Živonosni istočnik (grč: Ζωοδόχος Πηγή). Uspostavljanje ovog praznika desilo se u hramu pored jednog izvora nedaleko od Carigrada, koji se zvao „Živonosni istočnik“. Taj hram je podigao car Lav Veliki (V vek). Po predanju, jednom prilikom, još dok nije postao car Vizantije, u šumi je naišao na slepog čoveka, odveo ga do izvora gde ga je napojio i umio, nakon čega je slepac progledao. Kada je postao car, na mestu gde se to čudo desilo, podigao je hram, u znak zahvalnosti Presvetoj Bogorodici. Narod je počeo da pristiže sa svih strana, tražeći i nalazeći leka za mnoge bolesti. Među njima je bio i potonji car Justinijan (VI vek), koji, izlečivši se i sam na tom izvoru, obnavlja i proširuje hram, koji se posle zemljotresa srušio. Car Vasilije I Makedonac (IX vek) i njegov sin Lav VI Mudri (IX-X vek) ponovo obnavljaju ovaj hram i izvor, koji je darivao mnoštvo isceljenja, uključujući i grčku aristokratiju, čemu sinaksar posvećuje posebnu pažnju. U njemu se opisuju mnoga isceljenja, pa čak i vaskrsenje jednog mrtvaca.
Tu su se isceljivali od vodene bolesti, sušice, besnila, raka, groznice i temperature, neplodnosti, skorbuta, tumora, duševnih bolesti, bolesti očiju i još mnogih drugih. Istorijat ove svetinje i povest današnjeg praznika zapisao je Nikifor Kalist u XIV veku.
Na ikoni praznika se slika Majka Božija sa Bogomladencem, iznad izvora, kojem prilaze slepi, bogalji, carevi i sveštenici. Kod Grka, od XVI veka i kod Rusa, izvori (istočnik) pri manastirima ili blizu njih, posvećivani su ovom prazniku. Sveti Serafim Sarovski se često molio pred ovom Bogorodičnom ikonom. Svake godine Ruski Patrijarh na Istočni petak služi u Sergijevom Posadu kraj Moskve, posle Liturgije i molebana Bogorodici, obavi malo osvećenje vode.